Peptydy a lęk, nastrój i sen: Selank, Semax, PE-22-28, DSIP i epitalon

Bezsenność, lęk i gorszy nastrój często idą w parze. W badaniu, w którym wzięło udział 772 dorosłych, osoby z bezsennością prawie 10 razy częściej miały wyraźne objawy depresji i ponad 17 razy częściej wyraźne objawy lęku niż ci, którzy dobrze sypiali [1].

Peptydy to krótkie łańcuchy aminokwasów, czyli składników, z których zbudowane są białka. Opisujemy tu pięć z nich: Selank, Semax z pochodną Adamaxem, PE-22-28, DSIP i epitalon. To część 1 serii, a część 2 opisuje witaminy, zioła i probiotyki.

Selank: mniej lęku i więcej energii

Selank to syntetyczny peptyd z siedmiu aminokwasów, wydłużona wersja tuftsyny, krótkiego peptydu, który naturalnie występuje w organizmie [9]. Najwięcej badań dotyczy lęku.

W badaniu z udziałem 62 osób z lękiem uogólnionym (stałym niepokojem o wiele spraw) i neurastenią, czyli przewlekłym wyczerpaniem nerwowym, 30 osób przyjmowało Selank, a 32 medazepam, lek uspokajający z grupy benzodiazepin. Lęk zmniejszył się w obu grupach w podobnym stopniu, ale Selank dodatkowo działał pobudzająco i przeciw zmęczeniu [2]. U osób z tymi samymi zaburzeniami, które przyjmowały Selank przez 14 dni, zmieniała się też równowaga cytokin we krwi, czyli białek, którymi porozumiewają się komórki odporności [18].

Selank porównano też z fenazepamem u 60 osób z lękiem w postaci fobii i z zaburzeniami pod postacią somatyczną, czyli dolegliwościami ciała, za którymi nie stoi choroba narządów. Selank wyraźnie zmniejszał lęk i nieco poprawiał sprawność umysłową, a efekt utrzymywał się jeszcze tydzień po ostatniej dawce [10].

Gdy 40 osobom z zaburzeniami lękowymi podawano fenazepam razem z Selankiem, poprawa przyszła wcześniej niż u 30 osób na samym fenazepamie [11].

U myszy z wrodzoną skłonnością do lęku Selank zapobiegał jego objawom i nawet w wysokich dawkach nie hamował ich zachowania [9].

Semax: mniej skutków długotrwałego stresu

Semax to peptyd z siedmiu aminokwasów [7]: fragment ACTH, hormonu pobudzającego nadnercza, z dołączonymi trzema aminokwasami (Pro-Gly-Pro). W przeciwieństwie do samego ACTH nadnerczy nie pobudza [12].

Dla nastroju najciekawszy jest model depresji, w którym szczury przez dłuższy czas poddaje się nieprzewidywalnemu stresowi. Codzienne zastrzyki Semaxu do jamy brzusznej odwróciły u nich albo wyraźnie osłabiły anhedonię, czyli utratę radości z przyjemnych rzeczy, mierzoną chęcią picia słodkiej wody. Cofnął się też wywołany stresem spadek BDNF w hipokampie i przerost nadnerczy [12]. BDNF to białko, które pomaga komórkom nerwowym rosnąć i tworzyć połączenia, a hipokamp to część mózgu ważna dla pamięci. U szczurów już jedna dawka Semaxu zwiększała ilość tego białka w hipokampie 1,4 raza [7].

U ludzi Semax badano głównie po udarze. Wśród 110 osób po udarze niedokrwiennym, czyli wywołanym zablokowaniem dopływu krwi do części mózgu, część dostała dwa 10-dniowe kursy Semaxu po 6 mg na dobę z 20-dniową przerwą. Poziom BDNF we krwi rósł u nich i pozostawał wysoki przez cały czas badania, a samodzielność w codziennych czynnościach wracała szybciej [3].

Adamax to Semax z osłoniętymi obydwoma końcami cząsteczki (N-acetyl semaks amidat). Wyniki opisane wyżej dotyczą Semaxu.

PE-22-28: efekt u myszy już po pół godzinie

PE-22-28 to skrócona, siedmioaminokwasowa wersja spadiny, peptydu blokującego TREK-1, kanał, którym potas wypływa z komórki nerwowej. W komórkach z ludzkim TREK-1 blokował ten kanał w stężeniu ponad 300 razy niższym niż spadina [4]. Dlaczego właśnie TREK-1? Myszy bez genu tego kanału były odporne na depresję, podobnie jak zwierzęta po lekach przeciwdepresyjnych [8].

W teście pływania krótszy bezruch oznacza działanie podobne do leków przeciwdepresyjnych. Pół godziny po jednym zastrzyku PE-22-28 do jamy brzusznej myszy trwały w bezruchu około 92 sekund, a po soli fizjologicznej około 162 sekund [4].

Myszom z objawami depresji wywołanymi kortykosteronem, hormonem stresu, podawano peptyd przez 4 dni. W nowym, stresującym otoczeniu zaczynały potem jeść po 153,2 sekundy, a myszy bez peptydu po 226,1 sekundy. W osobnym doświadczeniu po 4 dniach podawania w hipokampie przybywało nowych komórek nerwowych. U jednej ze zmodyfikowanych pochodnych PE-22-28 efekt słabł o połowę dopiero po około 23 godzinach [4].

DSIP: równiejszy sen przy bezsenności

DSIP (z ang. delta sleep-inducing peptide, peptyd wywołujący sen delta) to naturalny peptyd z dziewięciu aminokwasów. Odkryto go u królików: podany do mózgu nasilał fale delta, typowe dla snu głębokiego [13].

W pracowni snu 18 osób z przewlekłą bezsennością, w wieku od 29 do 83 lat, dostało w ciągu tygodnia 6 dożylnych zastrzyków DSIP. Osobom w średnim wieku sen wrócił do normy już pod koniec podawania i taki pozostał przez kolejny tydzień. Starsi, którzy na początku spali dwa razy gorzej, poprawili się jeszcze bardziej, a pełną normę osiągnęli po tygodniu obserwacji [5].

We wcześniejszej serii pięciu badań sen przychodził około godzinę po dożylnym zastrzyku, a działanie utrzymywało się do 20 godzin. Za dnia badani byli czujniejsi, a testy psychologiczne wskazywały na lepsze radzenie sobie ze stresem [14]. Dwa badania z placebo, prowadzone przez inne zespoły, wypadły słabiej: po 3–4 dniach podawania DSIP nie miał wyraźnej przewagi nad placebo [15, 16].

Epitalon: więcej melatoniny, która nadaje rytm dniu i nocy

Epitalon to peptyd z czterech aminokwasów, zsyntetyzowany na wzór wyciągu z szyszynki bydlęcej, czyli gruczołu, który wytwarza melatoninę. Ten hormon nadaje rytm dniu i nocy [6].

W badaniu z udziałem 75 kobiet epitalon przyjmowany pod język po 0,5 mg dziennie przez 20 dni zwiększył 1,6 raza ilość produktu rozkładu melatoniny w moczu w porównaniu z placebo, czyli preparatem bez badanej substancji. Zmieniła się też aktywność genów zegara biologicznego w białych krwinkach [6].

U starych małp, makaków rezus w wieku 20–27 lat, epitalon zwiększył nocne stężenie melatoniny we krwi, a u młodych zwierząt go nie zmienił [17].

Jak stosują je użytkownicy

Zebraliśmy relacje użytkowników Reddita, którzy opisali, jak stosowali te peptydy. Podajemy zakres, w którym mieściła się co najmniej połowa relacji, i najczęstszą dawkę, a przy Selanku, Semaxie i Adamaxie osobno zastrzyki i podawanie do nosa. Liczbę relacji znajdziesz w artykule o każdym peptydzie.

• Selank: w zastrzykach zwykle 350–500 µg, najczęściej 500 µg, raz dziennie przez 1–3 tygodnie; do nosa zwykle 200–400 µg, najczęściej 400 µg, raz dziennie przez 1–2 tygodnie.
• Semax: w zastrzykach zwykle 300–500 µg, najczęściej 500 µg; do nosa zwykle 200–400 µg, najczęściej 200 µg; codziennie przez 1–2 tygodnie.
• Adamax: w zastrzykach zwykle 1–1,5 mg codziennie; do nosa zwykle 400–600 µg codziennie przez 3–4 tygodnie.
• PE-22-28: zwykle 300–400 µg, najczęściej 400 µg, raz dziennie przez 3–8 tygodni.
• DSIP: zwykle 100–250 µg, najczęściej 250 µg, raz dziennie wieczorem, przed snem, przez 3–8 tygodni.
• Epitalon: zwykle 0,5–5 mg, najczęściej 1 mg, raz dziennie, przeważnie wieczorem, w cyklach po 10 albo 20 dni.

Czego się spodziewać

Co z bezpieczeństwem?

W badaniach u ludzi Semax i DSIP były dobrze znoszone. Wśród 187 osób z niewydolnością krążenia mózgowego, czyli słabszym przepływem krwi przez mózg, Semax dawał niewiele działań niepożądanych, także u starszych [19]. Przy DSIP ważne było powolne podawanie zastrzyku [14]. W badaniu epitalonu u osób z chorobą siatkówki oka nikt nie zgłosił działań niepożądanych [6]. Selank podawany razem z fenazepamem, lekiem uspokajającym z grupy benzodiazepin, zmniejszał jego skutki uboczne: senność, osłabienie oraz kłopoty z uwagą i pamięcią [11]. Badań w ciąży i podczas karmienia piersią nie ma.

Peptydy nie zastępują opieki lekarza ani psychoterapii przy depresji. Jeśli masz myśli o samobójstwie albo o zrobieniu sobie krzywdy lub twój stan nagle się pogarsza, od razu skontaktuj się z lekarzem lub psychiatrą, a w kryzysie zadzwoń pod bezpłatny numer 116 123 (telefon wsparcia dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym) albo pod 112, gdy zagrożone jest życie.