W skrócie
Adamax to semaks z dwiema zmianami chemicznymi na końcach cząsteczki; opublikowane badania dotyczą samego semaksu i takich kierunków jak pamięć, uwaga i powrót funkcji po udarze niedokrwiennym. U szczurów semaks podnosi w mózgu poziom BDNF, białka wspierającego przebudowę połączeń między neuronami. W badaniu 110 pacjentów po udarze niedokrwiennym u chorych leczonych semaksem wzrósł poziom BDNF w osoczu i szybciej poprawiał się wynik w skali Barthel, która ocenia samodzielność w codziennych czynnościach.
Co to jest
Semaks to syntetyczny peptyd złożony z fragmentu 4-7 hormonu ACTH i trójpeptydu Pro-Gly-Pro. Autorzy badań opisują go jako analog niekortykotropowy, czyli niepobudzający nadnerczy. Adamax ma ten sam siedmioaminokwasowy szkielet z osłoniętymi obydwoma końcami (Ac-Met-Glu-His-Phe-Pro-Gly-Pro-NH2, wzór C39H54N10O10S, masa 855 g/mol). W surowicy szczura enzymy odcinają od semaksu najpierw metioninę i kwas glutaminowy z końca aminowego, a zamiana metioniny na inny aminokwas zmieniała szybkość tego rozkładu.
Jak działa
Semaks podnosi w mózgu poziom BDNF, czyli białka, które wspiera wzrost i przebudowę połączeń między neuronami. U szczurów jedna dawka do nosa zwiększyła ilość BDNF w hipokampie 1,4-krotnie, a fosforylację jego receptora TrkB 1,6-krotnie. U pacjentów po udarze leczonych semaksem poziom BDNF w osoczu rósł i utrzymywał się wysoko przez pięć miesięcy obserwacji. Semaks wpływa też na układ serotoninowy: u gryzoni zewnątrzkomórkowy poziom metabolitu serotoniny w prążkowiu wzrósł w ciągu 1-4 godzin do 180% wartości wyjściowej.
W jakim kierunku się go bada
- Pamięć operacyjna i uwaga
- Powrót funkcji po udarze
- Neuroprotekcja i neuroplastyczność
- Odporność na stres i nastrój
Dawkowanie
- Dawka
- 1 mg
- Zakres
- 1–1,5 mg
- Częstotliwość
- codziennie
- Cykl
- 12–26 tygodni
Co pokazały badania
- Badania u ludzi
W badaniu 110 pacjentów po udarze niedokrwiennym, podzielonych na podgrupy z semaksem i bez niego, semaks (6000 µg dziennie, dwa kursy po 10 dni) podniósł poziom BDNF w osoczu, który pozostawał wysoki do końca obserwacji, i przyspieszył poprawę w skali Barthel. [3]
- Badania u ludzi
U 30 pacjentów w ostrej fazie udaru niedokrwiennego półkuli semaks dodany do intensywnego leczenia w pewnym stopniu przyspieszył cofanie się objawów ogólnomózgowych i ogniskowych, przede wszystkim ruchowych, w porównaniu z 80 pacjentami leczonymi konwencjonalnie. [2]
- Badania u ludzi
W badaniu rezonansem czynnościowym 14 zdrowych ochotników po semaksie do nosa miało większą objętość przedniej części sieci spoczynkowej mózgu (przyśrodkowa kora czołowa) niż 10 osób po placebo. [5]
- Badania u ludzi
Według podsumowania piętnastu lat badań semaks znacząco poprawiał pamięć i uwagę u zdrowych mężczyzn pracujących w skrajnych warunkach. [1]
- Badania na zwierzętach
U szczurów jedna dawka semaksu 50 µg/kg do nosa zwiększyła w hipokampie poziom białka BDNF 1,4-krotnie i fosforylację receptora TrkB 1,6-krotnie, a zwierzęta wykonywały więcej wyuczonych reakcji unikania. [8]
- Badania na zwierzętach
U myszy z modelem choroby Alzheimera semaks podawany do nosa (50 µg/kg co drugi dzień, 15 dawek) poprawił wyniki testów pamięci, a w korze zwierząt w wieku 7,5 miesiąca zmniejszył liczbę blaszek amyloidowych 2,8-krotnie w porównaniu z myszami nieleczonymi. [17]
- Hodowle komórek i tkanek
W doświadczeniach in vitro semaks odbierał jony miedzi kompleksowi z beta-amyloidem i obniżał produkcję reaktywnych form tlenu, a w hodowli komórek nerwiaka SH-SY5Y chronił je przed stresem oksydacyjnym wywołanym przez ten kompleks. [23]
Dla dociekliwych: pełny przegląd naukowy z mechanizmami, szczegółami badań i bibliografią.
Wprowadzenie
Adamax to nazwa używana dla N-acetyl semax amidate, czyli semaksu z dwiema modyfikacjami końców cząsteczki: acetylowanym końcem aminowym i amidowanym końcem karboksylowym. Pełna struktura to Ac-Met-Glu-His-Phe-Pro-Gly-Pro-NH₂, wzór sumaryczny C₃₉H₅₄N₁₀O₁₀S, masa cząsteczkowa 855 g/mol (PubChem CID 172638603, CAS 2920938-90-3). Szkielet aminokwasowy jest identyczny z semaksem — zmieniono wyłącznie oba końce łańcucha.
Semaks (Met-Glu-His-Phe-Pro-Gly-Pro) składa się z fragmentu 4-7 hormonu adrenokortykotropowego i dołączonego trójpeptydu Pro-Gly-Pro [13]. W pracach nad tą rodziną peptydów semaks opisywany jest jako analog niehormonalny i niekortykotropowy, czyli pozbawiony działania ACTH na nadnercza [15][16]. Zachował natomiast wpływ na ośrodkowy układ nerwowy, dokumentowany od lat 90. XX wieku w badaniach nad pamięcią, uwagą i neuroprotekcją [1].
Dorobek badawczy tej rodziny dotyczy semaksu i jego pochodnych opisanych w literaturze chemicznej, w tym formy acetylowanej [20][21]. Poniższy przegląd opisuje wyłącznie wyniki uzyskane dla konkretnych cząsteczek i przy każdym z nich podaje, o którą z nich chodzi i na jakim materiale badanie przeprowadzono.
Kluczowe ustalenia
- Semaks podnosi poziom BDNF: u szczurów po jednej dawce 50 µg/kg do nosa ilość białka BDNF w hipokampie rosła 1,4-krotnie, a fosforylacja receptora TrkB 1,6-krotnie [8]
- U pacjentów po udarze niedokrwiennym semaks (6000 µg/dobę, dwa kursy po 10 dni) podnosił poziom BDNF w osoczu i przyspieszał powrót funkcji ocenianych skalą Barthel [3]
- U zdrowych ochotników semaks do nosa zwiększał objętość przedniej części sieci spoczynkowej mózgu w porównaniu z placebo [5]
- W surowicy szczura aminopeptydaza odcina od semaksu najpierw metioninę i kwas glutaminowy, a zamiana metioniny na inny aminokwas zmienia szybkość tego rozkładu [19][24]
- U myszy po urazie rdzenia kręgowego semaks poprawiał powrót funkcji ruchowych; analizy wskazały receptor μ-opioidowy i deubikwitynację białka FTO jako szlak tego efektu [11]
- Semaks koryguje profil ekspresji genów zaburzony niedokrwieniem — u szczurów po zamknięciu tętnicy mózgowej semaks i pokrewny peptyd ACTH(6-9)PGP zmniejszyły zaburzenia ekspresji 1171 genów odporności i przekaźnictwa nerwowego [14]
Mechanizm działania
Neurotrofiny: BDNF i TrkB
Najlepiej udokumentowanym torem działania semaksu jest podniesienie poziomu BDNF, czynnika wzrostu regulującego przebudowę połączeń nerwowych. Po jednorazowym podaniu 50 µg/kg do nosa w hipokampie szczura poziom białka BDNF wzrósł maksymalnie 1,4-krotnie, fosforylacja tyrozynowa receptora TrkB 1,6-krotnie, a poziom mRNA eksonu III genu BDNF i mRNA TrkB odpowiednio 3- i 2-krotnie. Zwierzęta wykonywały w tym czasie wyraźnie więcej wyuczonych reakcji unikania [8].
W podstawie przodomózgowia szczura wzrost BDNF pojawiał się 3 godziny po podaniu do nosa dawek 50 i 250 µg/kg i nie występował w móżdżku. W tej samej pracy błony komórkowe z tego obszaru wiązały znakowany trytem semaks w sposób swoisty i odwracalny, ze stałą dysocjacji 2,4 nM; wiązanie wymagało obecności jonów wapnia [7].
Wpływ na geny neurotrofin jest szybki i zależny od obszaru mózgu. Godzinę po podaniu do nosa ekspresja genów BDNF i NGF rosła w hipokampie szczura, a gen BDNF był aktywniejszy również w pniu mózgu i w móżdżku; ekspresja genu NGF w korze czołowej malała [9].
Układ monoaminowy
Semaks działa na układ serotoninowy i modyfikuje odpowiedź układu dopaminowego. U gryzoni zawartość 5-HIAA, głównego metabolitu serotoniny, wzrosła w prążkowiu o 25% dwie godziny po podaniu, a poziom zewnątrzkomórkowy tego metabolitu narastał w ciągu 1-4 godzin po dawce 0,15 mg/kg dootrzewnowo, dochodząc do 180% wartości wyjściowej. Sam semaks nie zmieniał stężenia dopaminy ani jej metabolitów; podany 20 minut przed amfetaminą nasilał natomiast wywołany przez nią wyrzut dopaminy i wzrost aktywności ruchowej [10].
Mechanizm nie polega więc na bezpośrednim pobudzaniu receptorów monoaminowych, lecz na modulacji aktywności układu serotoninowego i wzmacnianiu odpowiedzi dopaminowej na bodziec.
Neuroprotekcja
W modelu urazu rdzenia kręgowego u myszy semaks poprawiał powrót funkcji ruchowych i ograniczał piroptozę związaną z przerwaniem błon lizosomalnych, obniżając stres oksydacyjny. Analiza RNA-seq wskazała proteazę USP18, a farmakologia sieciowa i docking molekularny receptor μ-opioidowy jako cel peptydu; według autorów receptor ten reguluje USP18, a dalej deubikwitynację białka FTO. Wyciszenie USP18 potwierdziło udział tego szlaku w obserwowanej poprawie [11].
Drugi udokumentowany tor to odpowiedź odpornościowa w niedokrwionym mózgu. W korze szczurów po trwałym zamknięciu tętnicy środkowej mózgu geny odpowiedzi immunologicznej stanowiły ponad połowę wszystkich genów, których ekspresję semaks zmieniał; najwyraźniejsze grupy kodowały immunoglobuliny i chemokiny. Peptyd zmienił też ekspresję 24 genów układu naczyniowego po 3 godzinach i 12 genów po 24 godzinach, związanych z rozwojem i migracją śródbłonka, migracją komórek mięśni gładkich, hematopoezą i waskulogenezą [12]. Kolejna analiza transkryptomu kory szczurów z ogniskowym niedokrwieniem mózgu pokazała, którymi drogami to przebiega: semaks wzmacniał szlak prezentacji antygenu, nasilał wpływ niedokrwienia na szlaki interferonowe i istotnie podnosił ekspresję genu łańcucha ciężkiego immunoglobuliny [13]. Analiza transkryptomu w modelu przemijającego niedokrwienia pokazała, że semaks i pokrewny peptyd ACTH(6-9)PGP zmniejszyły wywołane niedokrwieniem zaburzenia ekspresji 1171 genów, głównie immunologicznych i związanych z przekaźnictwem nerwowym [14]. Skala tego efektu zależy od obszaru: w prążkowiu, gdzie ognisko niedokrwienia było największe, peptydy zmieniały ekspresję mniejszej liczby genów niż w korze czołowej [15].
Semaks wiąże też jony miedzi. W doświadczeniach in vitro odbierał miedź kompleksowi z beta-amyloidem, wyciszał jej aktywność redoks i obniżał produkcję reaktywnych form tlenu, a w hodowli komórek neuroblastomy SH-SY5Y chronił je przed stresem oksydacyjnym wywołanym przez ten kompleks [23].
Przegląd badań
Badania u ludzi
Pierwsze dane kliniczne zebrano jeszcze w latach 90. Podsumowanie piętnastu lat prac nad semaksem podaje, że u zwierząt i u ludzi peptyd pobudzał pamięć operacyjną i uwagę, zwiększał odporność na niedotlenienie i poprawiał krążenie mózgowe, a efekt po podaniu do nosa w dawce 0,015-0,050 mg/kg utrzymywał się 20-24 godziny. Wyraźną poprawę pamięci i uwagi opisano u zdrowych mężczyzn pracujących w skrajnych warunkach [1].
W ostrej fazie udaru niedokrwiennego półkuli semaks badano u 30 pacjentów, których porównano z 80 pacjentami leczonymi konwencjonalnie, z dopasowaniem pod względem ciężkości i lokalizacji uszkodzenia. Dołączenie semaksu do intensywnego leczenia w pewnym stopniu przyspieszyło cofanie się objawów ogólnomózgowych i ogniskowych, przede wszystkim ruchowych. Najskuteczniejsze dawki dobowe wyniosły 12 mg przy udarze o umiarkowanym nasileniu i 18 mg przy ciężkim, w kursach 5- i 10-dniowych [2].
Nowsze badanie objęło 110 pacjentów po udarze niedokrwiennym (43 mężczyzn, 67 kobiet, średni wiek 58,0 ± 9,7 roku), podzielonych na grupy rehabilitacji wczesnej (89 ± 9 dni) i późnej (214 ± 22 dni), z podgrupami otrzymującymi i nieotrzymującymi semaksu. Schemat obejmował dwa kursy po 6000 µg na dobę przez 10 dni, z 20-dniową przerwą. Podanie semaksu, niezależnie od momentu rozpoczęcia rehabilitacji, podniosło poziom BDNF w osoczu, który utrzymywał się wysoko przez cały okres obserwacji. Wysoki BDNF i semaks przyspieszały poprawę oraz poprawiały końcowy wynik w skali Barthel; poziom BDNF w osoczu korelował z wynikiem tej skali [3].
W niewydolności krążenia mózgowego oceniono 187 pacjentów w różnych stadiach choroby. Leczenie semaksem dało istotną poprawę kliniczną, stabilizację przebiegu choroby i zmniejszyło ryzyko udaru oraz przemijających napadów niedokrwiennych. Lek był dobrze tolerowany, również w starszych grupach wiekowych, przy niewielkim odsetku objawów niepożądanych [4].
Dwa badania obrazowe pokazują wpływ semaksu na sieci mózgowe u osób zdrowych. W pierwszym rezonans czynnościowy w spoczynku wykonano trzykrotnie: przed podaniem oraz 5 i 20 minut po podaniu do nosa 1% semaksu (14 osób) albo placebo (10 osób). W grupie semaksu przednia część sieci spoczynkowej mózgu, odpowiadająca przyśrodkowej korze czołowej, miała większą objętość niż u osób z grupy kontrolnej [5]. W drugim badaniu, na 52 uczestnikach, oceniono łączność czynnościową ciała migdałowatego i kory przedczołowej grzbietowo-bocznej po semaksie, Selanku i placebo. Różnice między grupami i warunkami dotyczyły łączności prawego ciała migdałowatego z korą skroniową prawej półkuli, a analiza wykazała zarówno wspólne, jak i odrębne efekty obu peptydów [6].
Badania na zwierzętach
Model choroby Alzheimera: myszy transgeniczne APPswe/PS1dE9 otrzymywały do nosa semaks albo jego pochodną (heptapeptyd Met-Glu-Asp-Arg-Pro-Gly-Pro) w dawce 50 µg/kg co drugi dzień od 6. miesiąca życia, łącznie 15 dawek. Oba peptydy poprawiły wyniki w testach otwartego pola, rozpoznawania nowego obiektu i labiryntu Barnesa oraz zmniejszyły liczbę blaszek amyloidowych w korze i hipokampie. W korze zwierząt w wieku 7,5 miesiąca semaks zmniejszył liczbę blaszek 2,8-krotnie, a pochodna 1,6-krotnie, w porównaniu ze zwierzętami nieleczonymi [17].
Model przewlekłego nieprzewidywalnego stresu: dorosłe szczury samce dostawały codziennie dootrzewnowo 60 nmol/kg semaksu. Peptyd odwrócił lub wyraźnie osłabił wywołane stresem objawy anhedonii, zahamowanie przyrostu masy ciała, przerost nadnerczy oraz spadek poziomu BDNF w hipokampie. W teście wymuszonego pływania nie wykryto wpływu stresu ani peptydów na czas bezruchu [16].
Kinetyka podania do nosa: po dawce 50 µg/kg znakowanego trytem semaksu u szczurów w mózgu stwierdzono 0,093% podanej radioaktywności na gram tkanki już 2 minuty po podaniu, z czego 80% przypadało na nierozłożony semaks, a resztę na metabolity. Peptyd ulega szybkiemu rozkładowi enzymatycznemu, a w próbkach biologicznych przewagę zyskuje trójpeptyd Pro-Gly-Pro [18].
Badania komórkowe i chemiczne
Na skrawkach mózgu szczura semaks w stężeniu 1 µM zwiększał częstość spontanicznych wahań stężenia jonów wapnia w neuronach piramidowych pola CA1 hipokampa, nie wpływając na odpowiedź komórek ziarnistych móżdżku na bodziec protonowy. Autorzy wiążą to z lokalizacją komórkowych celów peptydu w sieci neuronalnej hipokampa [22].
Wpływ acetylacji na chemię cząsteczki zbadano bezpośrednio. Zablokowanie końca aminowego zmienia sposób koordynacji jonu miedzi(II): kompleks semaksu ma chromofor CuN₄, a kompleks formy acetylowanej CuN₃O ze słabym oddziaływaniem siarki metioniny. Osłabione pole ligandów przesuwa potencjał redoks kompleksu w stronę wartości dodatnich, a w tej formie kompleks reaguje z kwasem askorbinowym, w przeciwieństwie do kompleksu z wolną grupą aminową. W hodowli komórek SH-SY5Y forma acetylowana nie chroniła przed toksycznością miedzi, co autorzy wiążą z kluczową rolą wolnej grupy aminowej w ochronie komórek. Oba peptydy wiązały z porównywalną siłą jony cynku i nie różniły się wpływem na napływ cynku do komórek [21].
Adamax i semaks: co zmienia modyfikacja końców
Miejsce ataku enzymów na semaks jest znane. W surowicy szczura około jedna trzecia do połowy aktywności rozkładającej przypada na wrażliwą na bestatynę aminopeptydazę, która odcina pierwsze dwie reszty od końca aminowego, metioninę i kwas glutaminowy, tworząc względnie trwałe produkty przejściowe. Sam semaks okazał się przy tym trwalszy niż wyjściowy ACTH(4-10) wobec pozostałych enzymów [19].
Podstawienie N-końcowej metioniny innym aminokwasem zmienia szybkość rozkładu przez aminopeptydazy: analogi z alaniną, glicyną i treoniną były trwalsze od semaksu [24]. Ta sama reszta decyduje jednak o aktywności: dołączenie reszty kwasu glukonowego albo zamiana metioniny na lizynę zachowywały nootropowe działanie peptydu u szczurów, podstawienie tryptofanu lub seryny je osłabiało, a glicyny, treoniny albo alaniny znosiło [25]. Stabilność acetylowanego semaksu wobec proteolizy w różnych środowiskach biologicznych badano osobno [20].
Adamax łączy oba kierunki: acetylację końca aminowego i amidację końca karboksylowego, czyli zablokowanie wolnej grupy karboksylowej na końcu łańcucha. Publikowane dane farmakologiczne dotyczą semaksu i opisanej wyżej chemii formy acetylowanej.
Dawkowanie w badaniach
| Kontekst badania | Dawka | Schemat | Droga podania | Źródło |
|---|---|---|---|---|
| Pamięć i uwaga (ludzie i zwierzęta) | 0,015-0,050 mg/kg | efekt utrzymywał się 20-24 h | do nosa | [1] |
| Ostry udar niedokrwienny (najskuteczniejsze dawki dobowe: 12 mg przy umiarkowanym, 18 mg przy ciężkim nasileniu) | 12 lub 18 mg/dobę | kursy 5 i 10 dni | nie podano w abstrakcie | [2] |
| Rehabilitacja po udarze | 6000 µg/dobę | 2 kursy po 10 dni, 20 dni przerwy | nie podano w abstrakcie | [3] |
| Obrazowanie mózgu, zdrowi ochotnicy | roztwór 1% | pomiar 5 i 20 min po podaniu | do nosa | [5] |
| Szczury i myszy, badania mechanizmu | 50 µg/kg | jednorazowo albo co drugi dzień | do nosa | [8][17][18] |
W badaniach mechanizmu u szczurów i myszy [8][17][18] oraz w badaniu obrazowym [5] semaks podawano do nosa; w pracach nad udarem [2][3] abstrakty nie podają drogi podania. U szczurów wykrywalna ilość nierozłożonego semaksu pojawiała się w mózgu już 2 minuty po zakropleniu do nosa [18]. W badaniach po udarze stosowano kursy 5-10-dniowe, w jednym z nich z 20-dniową przerwą między kursami [2][3].
Dawkowanie raportowane przez użytkowników
Zestawiliśmy relacje 32 użytkowników Reddita, którzy opisali własne stosowanie Adamaxu, czyli N-acetyl semaksu amidatu (r/Nootropics i r/Peptides, 2015–2026); każdą osobę liczymy raz. 10 osób przyjmowało go w zastrzykach podskórnych, 14 donosowo (w sprayu), a 8 nie podało drogi podania.
Zastrzyki podskórne (10 relacji: 7 z r/Nootropics i 3 z r/Peptides; lata 2015, 2017, 2021, 2022, 2024 i 2026).
| Parametr | Najczęściej raportowane | Zakres w większości relacji |
|---|---|---|
| Dawka na jedno podanie | 1 mg (3 z 10 osób; brak wyraźnej dominanty, mediana 1 mg) | 1–1,5 mg (6 z 10 osób) |
| Częstotliwość | Codziennie (4 z 6 osób, które ją podały) | Jedna osoba 3 razy w tygodniu, jedna doraźnie, około raz w tygodniu |
| Okres stosowania | Podały go 2 osoby | 12 i 26 tygodni |
Poza przedziałem 1–1,5 mg 4 osoby podały 250 µg, 400 µg oraz zakresy 200–600 µg i 200–1200 µg (ostatni z nich dotyczył zarówno Adamaxu, jak i N-acetyl semaksu bez amidowania).
Donosowo (14 relacji).
| Parametr | Najczęściej raportowane | Zakres w większości relacji |
|---|---|---|
| Dawka donosowa na jedno podanie | 400 µg (6 z 14 osób podało 400 µg albo zakres obejmujący tę dawkę; brak jednej dominującej wartości) | 400–600 µg (7 z 14 osób) |
| Częstotliwość | Codziennie (10 z 14 osób) | Część osób 1–2 razy dziennie; 1 osoba opisała jednorazową próbę |
| Okres stosowania | Podało go 5 z 14 osób | 3–4 tygodnie (3 z 5 osób) |
Poza przedziałem 400–600 µg 5 osób przyjmowało 80–300 µg, a 2 osoby 900 i 2700 µg. Poza przedziałem 3–4 tygodni dwie osoby stosowały związek około 10 dni.
To relacje użytkowników, a nie zalecenie ani dawka zbadana klinicznie.
Profil bezpieczeństwa
Semaks był dobrze tolerowany w badaniach klinicznych. W grupie 187 pacjentów z niewydolnością krążenia mózgowego autorzy odnotowali niewielki odsetek objawów niepożądanych i dobrą tolerancję również u osób starszych [4]. Podsumowanie piętnastu lat badań podaje, że u leczonych pacjentów nie obserwowano negatywnych działań ubocznych ani powikłań związanych z podawaniem peptydu [1].
W badaniach mechanizmu na zwierzętach semaks nie pobudzał nadnerczy — w modelu przewlekłego stresu u szczurów osłabiał wręcz ich przerost wywołany stresem [16]. Nie ma danych o stosowaniu w ciąży, podczas karmienia piersią ani u dzieci.
Kierunki badań
Najwięcej dzieje się dziś w opisie molekularnym. Analizy transkryptomu pokazują, że semaks i pokrewne peptydy ACTH przywracają profil ekspresji genów zaburzony niedokrwieniem, a skala tego efektu zależy od obszaru mózgu i od czasu, jaki upłynął od zamknięcia naczynia [14][15]. Autorzy tych prac stawiają wniosek praktyczny: strukturę peptydu można dobierać pod konkretną tkankę i konkretny moment leczenia.
Pojawiają się też nowe punkty zaczepienia. Analizy w modelu urazu rdzenia u myszy wskazały receptor μ-opioidowy i szlak USP18-FTO jako możliwy cel semaksu [11]. Osobnym tropem jest miedź: zdolność semaksu do odbierania jonów miedzi kompleksowi z beta-amyloidem i wyciszania ich aktywności redoks badana jest jako niezależny mechanizm ochronny [23].
Równolegle idzie chemia pochodnych. Wymiana dwóch aminokwasów dała heptapeptyd Met-Glu-Asp-Arg-Pro-Gly-Pro, który u myszy z modelem choroby Alzheimera poprawiał pamięć i zmniejszał obciążenie amyloidem [17]. Acetylacja końca aminowego, obecna w Adamaxie, dotyczy miejsca, od którego aminopeptydazy zaczynają rozkład semaksu [19][24], a trwałość acetylowanego semaksu badano osobno [20].
Bibliografia
-
Ashmarin IP, Nezavibat'ko VN, Myasoedov NF, et al. [A nootropic adrenocorticotropin analog 4-10-semax (15 years experience in its design and study)]. Zh Vyssh Nerv Deiat Im I P Pavlova. 1997;47(2):420-430. PMID: 9173745
-
Gusev EI, Skvortsova VI, Myasoedov NF, Nezavibat'ko VN, Zhuravleva EIu, Vanichkin AV. [Effectiveness of semax in acute period of hemispheric ischemic stroke (a clinical and electrophysiological study)]. Zh Nevrol Psikhiatr Im S S Korsakova. 1997;97(6):26-34. PMID: 11517472
-
Gusev EI, Martynov MY, Kostenko EV, Petrova LV, Bobyreva SN. [The efficacy of semax in the treatment of patients at different stages of ischemic stroke]. Zh Nevrol Psikhiatr Im S S Korsakova. 2018;118(3 Vyp 2):61-68. doi:10.17116/jnevro20181183261-68
-
Gusev EI, Skvortsova VI, Chukanova EI. [Semax in prevention of disease progress and development of exacerbations in patients with cerebrovascular insufficiency]. Zh Nevrol Psikhiatr Im S S Korsakova. 2005;105(2):35-40. PMID: 15792140
-
Lebedeva IS, Panikratova YR, Sokolov OY, et al. Effects of Semax on the Default Mode Network of the Brain. Bull Exp Biol Med. 2018;165(5):653-656. doi:10.1007/s10517-018-4234-3
-
Panikratova YR, Lebedeva IS, Sokolov OY, et al. Functional Connectomic Approach to Studying Selank and Semax Effects. Dokl Biol Sci. 2020;490(1):9-11. doi:10.1134/S001249662001007X
-
Dolotov OV, Karpenko EA, Seredenina TS, et al. Semax, an analogue of adrenocorticotropin (4-10), binds specifically and increases levels of brain-derived neurotrophic factor protein in rat basal forebrain. J Neurochem. 2006;97 Suppl 1:82-86. doi:10.1111/j.1471-4159.2006.03658.x
-
Dolotov OV, Karpenko EA, Inozemtseva LS, et al. Semax, an analog of ACTH(4-10) with cognitive effects, regulates BDNF and trkB expression in the rat hippocampus. Brain Res. 2006;1117(1):54-60. doi:10.1016/j.brainres.2006.07.108
-
Agapova TY, Agniullin YV, Shadrina MI, et al. Neurotrophin gene expression in rat brain under the action of Semax, an analogue of ACTH 4-10. Neurosci Lett. 2007;417(2):201-205. doi:10.1016/j.neulet.2007.02.042
-
Eremin KO, Kudrin VS, Saransaari P, et al. Semax, an ACTH(4-10) analogue with nootropic properties, activates dopaminergic and serotoninergic brain systems in rodents. Neurochem Res. 2005;30(12):1493-1500. doi:10.1007/s11064-005-8826-8
-
Liu R, Chen Y, Huang H, et al. Semax peptide targets the μ opioid receptor gene Oprm1 to promote deubiquitination and functional recovery after spinal cord injury in female mice. Br J Pharmacol. 2025;182(22):5489-5516. doi:10.1111/bph.70122
-
Medvedeva EV, Dmitrieva VG, Povarova OV, et al. The peptide semax affects the expression of genes related to the immune and vascular systems in rat brain focal ischemia: genome-wide transcriptional analysis. BMC Genomics. 2014;15:228. doi:10.1186/1471-2164-15-228
-
Medvedeva EV, Dmitrieva VG, Limborska SA, Myasoedov NF, Dergunova LV. Semax, an analog of ACTH(4-7), regulates expression of immune response genes during ischemic brain injury in rats. Mol Genet Genomics. 2017;292(3):635-653. doi:10.1007/s00438-017-1297-1
-
Filippenkov IB, Shpetko YY, Stavchansky VV, et al. ACTH-like Peptides Compensate Rat Brain Gene Expression Profile Disrupted by Ischemia a Day After Experimental Stroke. Biomedicines. 2024;12(12):2830. doi:10.3390/biomedicines12122830
-
Filippenkov IB, Shpetko YY, Ales DA, et al. Genes That Associated with Action of ACTH-like Peptides with Neuroprotective Potential in Rat Brain Regions with Different Degrees of Ischemic Damage. Int J Mol Sci. 2025;26(13):6256. doi:10.3390/ijms26136256
-
Inozemtseva LS, Yatsenko KA, Glazova NY, et al. Antidepressant-like and antistress effects of the ACTH(4-10) synthetic analogs Semax and Melanotan II on male rats in a model of chronic unpredictable stress. Eur J Pharmacol. 2024;984:177068. doi:10.1016/j.ejphar.2024.177068
-
Radchenko AI, Kuzubova EV, Apostol AA, et al. The Potential of the Peptide Drug Semax and Its Derivative for Correcting Pathological Impairments in the Animal Model of Alzheimer's Disease. Acta Naturae. 2025;17(4):110-120. doi:10.32607/actanaturae.27808
-
Shevchenko KV, Nagaev IY, Alfeeva LY, et al. [Kinetics of Semax penetration into the brain and blood of rats after its intranasal administration]. Bioorg Khim. 2006;32(1):64-70. doi:10.1134/s1068162006010055
-
Potaman VN, Alfeeva LY, Kamensky AA, Levitzkaya NG, Nezavibatko VN. N-terminal degradation of ACTH(4-10) and its synthetic analog semax by the rat blood enzymes. Biochem Biophys Res Commun. 1991;176(2):741-746. doi:10.1016/s0006-291x(05)80247-5
-
Shevchenko KV, Nagaev IY, Andreeva LA, Shevchenko VP, Myasoedov NF. Stability of Semax acetyl to proteolysis in various biological media. Dokl Biol Sci. 2013;449:110-112. doi:10.1134/S0012496613020166
-
Magrì A, Tabbì G, Giuffrida A, et al. Influence of the N-terminus acetylation of Semax, a synthetic analog of ACTH(4-10), on copper(II) and zinc(II) coordination and biological properties. J Inorg Biochem. 2016;164:59-69. doi:10.1016/j.jinorgbio.2016.08.013
-
Kolbaev SN, Sharonova IN, Skrebitsky VG. The Effect of Peptide Semax, an ACTH(4-10) Analogue, on Intracellular Calcium Dynamics in Rat Brain Neurons. Bull Exp Biol Med. 2025;179(4):416-420. doi:10.1007/s10517-025-06501-z
-
Tomasello MF, Di Rosa MC, Naletova I, et al. Semax, a Copper Chelator Peptide, Decreases the Cu(II)-Catalyzed ROS Production and Cytotoxicity of aβ by Metal Ion Stripping and Redox Silencing. Bioinorg Chem Appl. 2025;2025:4226220. doi:10.1155/bca/4226220
-
Shevchenko KV, V'yunova TV, Nagaev IY, Andreeva LA, Alfeeva LY, Myasoedov NF. Studies of the aminopeptidase proteolysis of semax analogues with different N-terminal amino acid residues. Russ J Bioorg Chem. 2011;37(4):421-427. doi:10.1134/s1068162011040133
-
Glazova NY, Sebentsova EA, Levitskaya NG, Andreeva LA, Alfeeva LY, Kamensky AA, Myasoedov NF. [Effect of modification of the N-terminal region of molecule on the expression of nootropic effect of semax analogues]. Izv Akad Nauk Ser Biol. 2005;(4):460-466. PMID: 16212268
Najczęstsze pytania
Czym Adamax różni się od semaksu?
Budową końców cząsteczki: Adamax ma acetylowany koniec aminowy i amidowany koniec karboksylowy, a szkielet aminokwasowy jest taki sam jak w semaksie. Zamiana pierwszego aminokwasu semaksu, metioniny, na inny zmieniała szybkość rozkładu peptydu przez aminopeptydazy, a trwałość acetylowanego semaksu badano osobno. W hodowli komórek nerwiaka SH-SY5Y semaks z acetylowanym końcem aminowym nie chronił ich przed toksycznością miedzi; autorzy wiążą ochronę z wolną grupą aminową semaksu.
Czy Adamax badano u ludzi?
Nie, badania u ludzi dotyczą semaksu. Objęły zdrowych ochotników (pamięć, uwaga, obrazowanie mózgu) oraz pacjentów po udarze niedokrwiennym i z niewydolnością krążenia mózgowego, w sumie kilkuset chorych. Adamax ma ten sam szkielet siedmiu aminokwasów z osłoniętymi końcami.
Czy semaks działa jak hormon, bo pochodzi od ACTH?
Nie. Semaks zawiera tylko fragment 4-7 cząsteczki ACTH, a autorzy badań opisują go jako analog niekortykotropowy, czyli niepobudzający nadnerczy. U szczurów w modelu przewlekłego stresu osłabiał nawet przerost nadnerczy wywołany stresem.
Jak szybko pojawiały się efekty w badaniach?
Zmiany mierzono już po minutach: u zdrowych ochotników rezonans wykonano 5 i 20 minut po podaniu do nosa, a w grupie semaksu przednia część sieci spoczynkowej miała większą objętość niż po placebo. U szczurów poziom BDNF w podstawie przodomózgowia rósł 3 godziny po podaniu. Poprawa pamięci i uwagi utrzymywała się według podsumowania 20-24 godziny.
Co semaks robi z BDNF?
Podnosi jego poziom i pobudza jego receptor. U szczurów jedna dawka zwiększyła w hipokampie ilość białka BDNF 1,4-krotnie, mRNA eksonu III genu BDNF 3-krotnie, a fosforylację receptora TrkB 1,6-krotnie. U pacjentów po udarze semaks podnosił BDNF w osoczu i utrzymywał go na wysokim poziomie przez pięć miesięcy obserwacji.
Czym Adamax różni się od Selanku?
Semaks, od którego pochodzi Adamax, badano jako nootropik, a Selank jako środek przeciwlękowy. W badaniu rezonansem czynnościowym u 52 zdrowych osób oba peptydy zmieniały łączność prawego ciała migdałowatego z korą skroniową, z efektami wspólnymi i odrębnymi.
Co wiadomo o bezpieczeństwie?
W badaniu 187 pacjentów z niewydolnością krążenia mózgowego semaks był dobrze tolerowany, także przez osoby starsze, a objawy niepożądane wystąpiły u niewielkiego odsetka; abstrakt nie podaje ich rodzaju ani liczby. Podsumowanie piętnastu lat badań podaje, że u leczonych nie obserwowano negatywnych działań ubocznych. Dla Adamaxu nie ma danych, podobnie jak dla stosowania semaksu w ciąży, podczas karmienia piersią i u dzieci.