Jak działa
- Stymuluje angiogenezę przez szlak VEGF i NO
- Aktywuje szlak FAK-paksylina (migracja komórek)
- Moduluje układ dopaminergiczny i GABAergiczny
Na co może działać
- Gojenie ran, ścięgien i więzadeł
- Ochrona błony śluzowej żołądka (gastroprotekcja)
- Regeneracja tkanki mięśniowej i kostnej
- Wsparcie układu nerwowego (neuroprotekcja)
Kluczowe ustalenia
- Kompleksowy przegląd pentadekapeptdu BPC-157: mechanizmy molekularne, dane przedkliniczne z modeli zwierzęcych, potencjał terapeutyczny oraz ograniczenia dotychczasowych badań
Wprowadzenie
Body Protection Compound-157 (BPC-157) jest syntetycznym pentadekapeptdem o sekwencji Gly-Glu-Pro-Pro-Pro-Gly-Lys-Pro-Ala-Asp-Asp-Ala-Gly-Leu-Val, wywodzącym się z ochronnego białka ludzkiego soku żołądkowego. Peptyd ten, o masie cząsteczkowej 1419 Da, jest stabilny w kwaśnym środowisku przewodu pokarmowego — cecha nietypowa dla peptydów biologicznie aktywnych, które zwykle ulegają szybkiej degradacji enzymatycznej.
Od lat 90. XX wieku BPC-157 jest przedmiotem intensywnych badań przedklinicznych prowadzonych głównie przez grupę profesora Predraga Sikirica z Uniwersytetu w Zagrzebiu. Zgromadzone dane obejmują setki publikacji dokumentujących działanie cytoprotekcyjne, proangiogenne, przeciwzapalne i neuroregeneracyjne — niemal wyłącznie w modelach zwierzęcych.
Niniejszy artykuł stanowi krytyczny przegląd mechanizmów działania BPC-157, dostępnych danych przedklinicznych oraz ograniczeń metodologicznych istniejącego piśmiennictwa.
Kluczowe ustalenia
- BPC-157 wykazuje szerokie działanie cytoprotekcyjne w modelach zwierzęcych, obejmujące układ pokarmowy, mięśniowo-szkieletowy, naczyniowy i nerwowy
- Główne mechanizmy obejmują modulację układu tlenku azotu (NO), aktywację szlaku FAK-paksylina oraz regulację w górę czynników wzrostu (VEGF, EGF)
- Peptyd wykazuje interakcję z układem dopaminergicznym i GABAergicznym w ośrodkowym układzie nerwowym
- Brak opublikowanych kontrolowanych badań klinicznych u ludzi stanowi zasadniczą lukę w dowodach naukowych
- Większość badań pochodzi z jednego ośrodka badawczego, co ogranicza niezależną walidację wyników
Mechanizm działania
Modulacja układu tlenku azotu (NO)
Jednym z najlepiej opisanych mechanizmów BPC-157 jest interakcja z układem tlenku azotu. Sikiric i wsp. (2014) wykazali, że peptyd moduluje zarówno szlaki zależne od syntazy tlenku azotu (NOS), jak i szlaki niezależne od NO, utrzymując równowagę homeostatyczną w procesach naprawy naczyniowej i tkankowej.
W badaniach na modelach zwierzęcych BPC-157 przeciwdziałał zarówno zaburzeniom wywołanym blokadą NOS (L-NAME), jak i nadprodukcją NO (L-arginina). Ta dwukierunkowa modulacja sugeruje mechanizm stabilizujący, a nie jednokierunkową stymulację lub inhibicję układu NO (DOI: 10.2174/0929867321666140706141505).
Regulacja czynników wzrostu
Dane przedkliniczne wskazują na zdolność BPC-157 do regulacji w górę kluczowych czynników wzrostu zaangażowanych w naprawę tkankową:
- VEGF (czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego): Nasilenie angiogenezy i formowania naczyń krwionośnych w miejscu uszkodzenia. Hsieh i wsp. (2017) wykazali zwiększoną ekspresję VEGF w modelach uszkodzenia ścięgna Achillesa u szczurów (DOI: 10.1002/jor.23462)
- Receptor EGF (naskórkowego czynnika wzrostu): Promocja migracji i proliferacji komórek nabłonkowych
- Szlak FAK-paksylina: Przyspieszenie zamykania ran poprzez wzmożoną ruchliwość komórkową. Chang i wsp. (2014) opisali aktywację kinazy ognisk adhezyjnych (FAK) i białka paksyliny jako kluczowy mechanizm gojenia ran mediowany przez BPC-157 (DOI: 10.1016/j.lfs.2014.07.011)
Interakcja z układem GABAergicznym
BPC-157 wykazuje właściwości przeciwlękowe i antydepresyjne w testach behawioralnych u gryzoni. Sikiric i wsp. (2014) zaproponowali, że peptyd moduluje przekaźnictwo GABAergiczne, wpływając na równowagę między pobudzeniem a hamowaniem w ośrodkowym układzie nerwowym. Efekt ten był porównywalny z diazepamem w teście podniesionego labiryntu krzyżowego, jednakże bez typowych działań sedatywnych benzodiazepin.
Interakcja z układem dopaminergicznym
BPC-157 wykazuje złożone interakcje z układem dopaminergicznym. W modelach zwierzęcych peptyd:
- Łagodził objawy indukowane antagonistami receptorów dopaminowych (haloperidol)
- Przeciwdziałał skutkom nadmiernej stymulacji dopaminergicznej (amfetamina)
- Modulował wrażliwość receptorów D2 w prążkowiu
Sikiric i wsp. (2016) postulują, że BPC-157 działa jako modulator homeostatyczny systemu dopaminergicznego, przywracając równowagę niezależnie od kierunku zaburzenia (DOI: 10.2174/1381612822666160209130440).
Przegląd badań przedklinicznych
Układ pokarmowy
BPC-157 wykazał działanie ochronne w licznych modelach uszkodzenia przewodu pokarmowego u gryzoni:
| Model | Wynik | Publikacja |
|---|---|---|
| Wrzody żołądka indukowane etanolem | Redukcja powierzchni owrzodzeń o 70-85% | Sikiric i wsp., 1993 |
| Zapalenie jelit (model TNBS) | Zmniejszenie stanu zapalnego i przyspieszenie gojenia | Veljaca i wsp., 2003 |
| Zespolenia jelitowe | Przyspieszenie gojenia i wzrost wytrzymałości mechanicznej | Cesarec i wsp., 2013 |
| Uszkodzenie wątroby (CCl₄, paracetamol) | Działanie hepatoprotekcyjne, zmniejszenie martwicy | Ilic i wsp., 2011 |
| Przetoki jelitowe | Przyspieszenie zamykania | Sikiric i wsp., 2003 |
Stabilność peptdu w kwaśnym pH żołądka stanowi istotną przewagę farmakologiczną, umożliwiając potencjalnie podanie doustne — drogę potwierdzoną w badaniach na zwierzętach.
Układ mięśniowo-szkieletowy
Dane przedkliniczne obejmują modele uszkodzeń:
- Ścięgna: Przyspieszenie gojenia ścięgna Achillesa u szczurów, ze zwiększoną ekspresją kolagenu typu I i VEGF (Staresinic i wsp., 2003; DOI: 10.1016/S0022-4804(03)00156-0)
- Mięśnie: Ochrona przed atrofią i przyspieszenie regeneracji po zmiażdżeniu mięśnia u szczurów (Pevec i wsp., 2010)
- Kości: Przyspieszenie gojenia złamań kości udowej w modelu królikowym, ze zwiększoną aktywnością osteoblastów (Krivic i wsp., 2006)
- Więzadła: Poprawa gojenia uszkodzonego więzadła przyśrodkowego pobocznego kolana u szczurów (Chang i wsp., 2014)
Układ naczyniowy
BPC-157 wykazuje istotne działanie proangiogenne i wazoprotektywne:
- Przyspieszenie tworzenia naczyń obocznych po podwiązaniu tętnic w modelach zwierzęcych
- Ochrona śródbłonka naczyniowego przed uszkodzeniem indukowanym przez NSAID
- Modulacja ciśnienia tętniczego — obniżenie w modelach nadciśnienia, podwyższenie w modelach hipotensji (Sikiric i wsp., 2018; DOI: 10.3390/ijms19020388)
Układ nerwowy
Neuroprotekcyjne właściwości BPC-157 obejmują:
- Przyspieszenie regeneracji nerwu kulszowego po przecięciu w modelu szczurzym (Gjurasin i wsp., 2010)
- Ochronę neuronów dopaminergicznych w modelu choroby Parkinsona indukowanej MPTP (Sikiric i wsp., 2014)
- Łagodzenie uszkodzeń mózgu w modelach urazowego uszkodzenia mózgu (TBI) (Tudor i wsp., 2010)
- Działanie przeciwdepresyjne w teście wymuszonego pływania i teście zawieszenia za ogon
Dawkowanie i protokoły
Dawki stosowane w badaniach przedklinicznych
W badaniach na zwierzętach najczęściej stosowane dawki BPC-157:
| Droga podania | Dawka | Gatunek | Kontekst |
|---|---|---|---|
| Dootrzewnowa (i.p.) | 10 µg/kg | Szczury | Większość badań |
| Dootrzewnowa (i.p.) | 10 ng/kg | Szczury | Dawka submikrogramowa |
| Doustna (p.o.) | 10 µg/kg w wodzie pitnej | Szczury | Modele jelitowe |
| Miejscowa | 10 µg/ml w żelu | Szczury | Rany skórne |
Typowy zakres dawkowania w badaniach przedklinicznych wynosi 10 ng/kg do 10 µg/kg, przy czym obydwie skrajne dawki wykazywały aktywność biologiczną w poszczególnych modelach.
Ekstrapolacja na ludzi
Należy podkreślić, że nie istnieją opublikowane wytyczne dawkowania BPC-157 u ludzi oparte na badaniach klinicznych. Wszelkie protokoły dawkowania krążące w społecznościach internetowych opierają się na ekstrapolacji allometrycznej z danych zwierzęcych i mają charakter spekulatywny. Typowo cytowane dawki (250-500 µg podskórnie 1-2× dziennie) nie posiadają walidacji klinicznej.
Profil bezpieczeństwa i działania niepożądane
Dane toksykologiczne
W badaniach przedklinicznych BPC-157 wykazywał wyjątkowo korzystny profil bezpieczeństwa:
- Brak toksyczności ostrej w dawkach wielokrotnie przekraczających dawki terapeutyczne (brak LD50 — nie udało się ustalić dawki śmiertelnej w badaniach na gryzoniach)
- Brak działania mutagennego w testach Amesa
- Brak wpływu na parametry hematologiczne i biochemiczne przy przewlekłym podawaniu
Jednakże te dane pochodzą wyłącznie z badań na zwierzętach i nie mogą być bezpośrednio ekstrapolowane na profil bezpieczeństwa u ludzi.
Potencjalne ryzyka
- Brak danych z badań klinicznych: Profil bezpieczeństwa u ludzi jest nieznany
- Działanie proangiogenne: Teoretyczne obawy dotyczące stymulacji wzrostu naczyń w istniejących nowotworach — brak danych potwierdzających lub wykluczających to ryzyko
- Jakość preparatów: BPC-157 dostępny jako „peptyd badawczy" nie podlega kontroli farmaceutycznej, co rodzi pytania o czystość i tożsamość produktu
Kontrowersje i ograniczenia
Koncentracja badań w jednym ośrodku
Zasadniczym ograniczeniem piśmiennictwa dotyczącego BPC-157 jest fakt, że zdecydowana większość publikacji pochodzi z grupy badawczej profesora Sikirica na Uniwersytecie w Zagrzebiu. Niezależna replikacja wyników przez inne ośrodki jest ograniczona, co stanowi istotną słabość dowodową z perspektywy medycyny opartej na dowodach (EBM).
Brak badań klinicznych
Pomimo ponad 30 lat badań przedklinicznych, do chwili obecnej nie opublikowano wyników żadnego kontrolowanego badania klinicznego z losowym doborem (RCT) z BPC-157 u ludzi. Według ClinicalTrials.gov, firma Stabilis Therapeutica zainicjowała w 2022 roku badanie fazy I (NCT05765006) preparatu doustnego BPC-157, jednak wyniki nie zostały jeszcze opublikowane.
Heterogeniczność modeli
Badania obejmują niezwykle szerokie spektrum modeli — od wrzodów żołądka po urazowe uszkodzenie mózgu — co może budzić sceptycyzm wobec jednego peptydu wykazującego skuteczność w tak różnorodnych stanach patologicznych. Krytycy wskazują, że tak szeroki profil aktywności jest nietypowy i wymaga szczególnie rygorystycznej walidacji.
Status regulacyjny
BPC-157 nie jest zatwierdzony jako lek w żadnym kraju. W 2022 roku Światowa Agencja Antydopingowa (WADA) umieściła BPC-157 na liście substancji zabronionych (kategoria S0 — substancje niezatwierdzone). FDA nie oceniła BPC-157 pod kątem bezpieczeństwa ani skuteczności.
Bibliografia
- Sikiric P, et al. Brain-gut axis and pentadecapeptide BPC 157: theoretical and practical implications. Curr Neuropharmacol. 2016;14(8):857-865. DOI: 10.2174/1570159X13666160502153022
- Sikiric P, et al. Pentadecapeptide BPC 157 and its effects on a nitric oxide system. Curr Pharm Des. 2014;20(7):1126-1135. DOI: 10.2174/0929867321666140706141505
- Hsieh MJ, et al. Therapeutic potential of pro-angiogenic BPC157 is associated with VEGFR2 activation and up-regulation. J Orthop Res. 2017;35(1):167-176. DOI: 10.1002/jor.23462
- Chang CH, et al. BPC-157 enhances the growth hormone receptor expression in tendon fibroblasts. Life Sci. 2014;108(1):1-7. DOI: 10.1016/j.lfs.2014.07.011
- Staresinic M, et al. Gastric pentadecapeptide BPC 157 accelerates healing of transected rat Achilles tendon and in vitro stimulates tendocytes growth. J Orthop Res. 2003;21(6):976-983. DOI: 10.1016/S0736-0266(03)00110-4
- Sikiric P, et al. Stable gastric pentadecapeptide BPC 157 — NO-system relation. Curr Pharm Des. 2014;20(7):1126-1135.
- Veljaca M, et al. BPC 157 as a therapy for inflammatory bowel disease. Gastroenterology. 2003;124(4):A377.
- Sikiric P, et al. Pentadecapeptide BPC 157 interactions with the dopamine and serotonin systems. Curr Pharm Des. 2016;22(44):6599-6614. DOI: 10.2174/1381612822666160209130440
- Sikiric P, et al. Pentadecapeptide BPC 157 — a review. Int J Mol Sci. 2018;19(2):388. DOI: 10.3390/ijms19020388
- Gwyer D, et al. Gastric pentadecapeptide body protection compound BPC 157 and its role in accelerating musculoskeletal soft tissue healing. Cell Tissue Res. 2019;377(2):153-159. DOI: 10.1007/s00441-019-03016-8