W skrócie
HCG (gonadotropina kosmówkowa) to hormon działający na jądra jak hormon luteinizujący (LH); u mężczyzn bada się ją pod kątem ochrony funkcji jąder i płodności przy terapii testosteronem oraz w hipogonadyzmie hipogonadotropowym (niedoborze hormonów przysadki, które pobudzają jądra). Pobudza komórki Leydiga w jądrach do produkcji testosteronu. W serii 49 mężczyzn, którzy podczas przyjmowania testosteronu nie mieli plemników w nasieniu lub mieli ich bardzo mało, w trakcie leczenia HCG z lekami uzupełniającymi plemniki wróciły lub ich liczba się poprawiła u 95,9%, średnio po 4,6 miesiąca, a u 29 zdrowych mężczyzn niskie dawki HCG podawane razem z testosteronem utrzymały w granicach normy stężenie testosteronu w jądrach.
Co to jest
HCG to glikoproteina złożona z podjednostki alfa, wspólnej z hormonami przysadki LH, FSH i TSH, oraz podjednostki beta, swoistej dla HCG. Należy do rodziny gonadotropin, czyli hormonów pobudzających gonady. W jądrach działa podobnie do LH, ale dłużej.
Jak działa
Plemniki powstają przy udziale FSH i testosteronu wytwarzanego w samym jądrze przez komórki Leydiga. Gdy mężczyzna przyjmuje testosteron z zewnątrz, organizm hamuje własne LH i FSH, a testosteron w jądrach spada (u zdrowych mężczyzn o 94% po trzech tygodniach bez HCG). HCG pobudza receptor LH/CG na komórkach Leydiga i uruchamia w nich produkcję testosteronu; w hodowli komórek Leydiga szczura HCG zwiększała wydzielanie testosteronu.
W jakim kierunku się go bada
- Płodność po testosteronie
- Testosteron w jądrach
- Hipogonadyzm hipogonadotropowy
- Odbudowa spermatogenezy
Dawkowanie
- Dawka
- 3000 IU
- Zakres
- 3000 IU
- Częstotliwość
- co drugi dzień
- Cykl
- 5 miesięcy
Co pokazały badania
- Badania u ludzi
W serii 49 mężczyzn z azoospermią (brakiem plemników w nasieniu) lub ciężką oligospermią (poniżej 1 mln plemników/ml) podczas przyjmowania testosteronu podawano podskórnie 3000 IU HCG co drugi dzień wraz z klomifenem, tamoksyfenem, anastrozolem lub rekombinowanym FSH. Plemniki wróciły lub ich liczba się poprawiła u 47 mężczyzn (95,9%), średnio po 4,6 miesiąca. Seria nie miała grupy porównawczej. [4]
- Badania u ludzi
W badaniu randomizowanym u 29 zdrowych mężczyzn, którzy przez 3 tygodnie dostawali 200 mg enantanu testosteronu tygodniowo, testosteron w jądrach spadł o 94% przy placebo. Przy HCG co drugi dzień był o 25% niższy niż wyjściowo po 125 IU, o 7% niższy po 250 IU i o 26% wyższy po 500 IU. [12]
- Badania u ludzi
W przeglądzie leczenia hipogonadyzmu hipogonadotropowego połączenie HCG z FSH przez 12–24 miesięcy prowadziło do wzrostu jąder u prawie wszystkich pacjentów, spermatogenezy u około 80% i ciąż w około 50% przypadków. Połączenie dawało lepsze wyniki niż pojedyncze preparaty. [2]
- Badania u ludzi
W retrospektywnym badaniu 35 mężczyzn z wrodzonym hipogonadyzmem hipogonadotropowym leczonych hMG i HCG mediana szczytowej liczby plemników wyniosła 9 mln/ml u mężczyzn bez wcześniejszej terapii testosteronem i 0,05 mln/ml u tych, którzy ją wcześniej przyjmowali. [3]
- Hodowle komórek i tkanek
W hodowli komórek Leydiga szczura HCG pobudzała wydzielanie testosteronu, a czynnik z płynu śródmiąższowego jądra wzmacniał ten efekt. [6]
Dla dociekliwych: pełny przegląd naukowy z mechanizmami, szczegółami badań i bibliografią.
Wprowadzenie
Gonadotropina kosmówkowa ludzka (HCG, Human Chorionic Gonadotropin) to glikoproteina hormonalna, która w kontekście endokrynologii męskiej odgrywa kluczową rolę jako mimetyk hormonu luteinizującego (LH). W przeciwieństwie do jej pierwotnej funkcji biologicznej związanej z ciążą, terapeutyczne zastosowanie HCG u mężczyzn koncentruje się na stymulacji komórek Leydiga w jądrach, co prowadzi do endogennej produkcji testosteronu i zachowania funkcji reprodukcyjnej.
HCG składa się z dwóch podjednostek: alfa (identycznej z LH, FSH i TSH) oraz beta (unikalnej dla HCG), co nadaje jej właściwości farmakologiczne zbliżone do LH przy wydłużonym czasie półtrwania. Ta charakterystyka czyni HCG szczególnie wartościowym narzędziem w terapii zastępczej testosteronem (TRT), gdzie kluczowe jest utrzymanie endogennej steroidogenezy przy jednoczesnym wsparciu hormonalnym.
Kluczowe ustalenia
Publikacje opisują wyniki HCG w trzech głównych obszarach zastosowania u mężczyzn:
Hipogonadyzm hipogonadotropowy: Przegląd Boeri et al. (2021) opisuje, że połączenie HCG z FSH przez 12-24 miesięcy prowadziło do wzrostu jąder u prawie wszystkich pacjentów, spermatogenezy u około 80% i ciąż w około 50% przypadków; połączenie dawało lepsze wyniki niż pojedyncze preparaty.
Wsparcie przy TRT: W badaniu Coviello et al. (2005) u 29 zdrowych mężczyzn przyjmujących 200 mg enantanu testosteronu tygodniowo testosteron w jądrach spadł o 94% przy placebo. Przy HCG co drugi dzień przez 3 tygodnie był o 25% niższy niż wyjściowo po 125 IU, o 7% niższy po 250 IU i o 26% wyższy po 500 IU.
Odbudowa płodności po TRT: W serii 49 przypadków u 95,9% mężczyzn z azoospermią lub ciężką oligospermią po terapii testosteronowej spermatogeneza wróciła lub liczba plemników się poprawiła, średnio po 4,6 miesiąca od wprowadzenia protokołu HCG + leki wspomagające (klomifen, tamoksyfen, anastrozol lub FSH).
Mechanizm działania
Receptor LH/CG i kaskada sygnałowa
HCG działa poprzez aktywację receptora LH/choriogonadotropinowego (LHCGR) zlokalizowanego na komórkach Leydiga w jądrach. Po związaniu z receptorem, HCG inicjuje kaskadę sygnałową G-protein coupled receptor (GPCR) prowadzącą do:
- Aktywacji adenylilo cyklazy: wzrost poziomu cyklicznego adenosylo monofosforanu (cAMP)
- Aktywacji kinazy proteinowej A (PKA): fosforylacja kluczowych enzymów steroidogennych
- Ekspresji StAR (Steroidogenic Acute Regulatory protein): transport cholesterolu do mitochondriów
- Aktywacji kaskady enzymatycznej: P450scc → 3β-HSD i P450c17 (CYP17A1) → 17β-HSD → synteza testosteronu
Wewnątrzjądrowy testosteron vs testosteron systemowy
Kluczowym aspektem działania HCG jest utrzymanie wysokiego wewnątrzjądrowego stężenia testosteronu (ITT. Intratesticular Testosterone). Badania wykazują, że poziom ITT jest 50-100 razy wyższy niż testosteron krążący i jest niezbędny dla:
- Inicjacji spermatogenezy w kanalikach nasiennych
- Działania na komórki Sertoliego poprzez receptory androgenowe
- Utrzymania struktury i funkcji jąder
Podczas egzogennej terapii testosteronowej, ujemne sprzężenie zwrotne blokuje wydzielanie LH z przysadki, prowadząc do spadku ITT nawet przy prawidłowych poziomach testosteronu systemowego. HCG przełamuje ten mechanizm przez bezpośrednią stymulację komórek Leydiga.
Wpływ na spermatogenezę
Spermatogeneza wymaga współpracy dwóch głównych czynników:
- FSH: stymuluje komórki Sertoliego i inicjację mejozy
- Testosteron wewnątrzjądrowy: wsparcie dojrzewania plemników i funkcji komórek Sertoliego
HCG, odtwarzając fizjologiczną stymulację LH, zapewnia niezbędny poziom ITT, podczas gdy FSH może być uzupełniany egzogennie (hMG, FSH rekombinowany) w przypadkach wymagających pełnej odbudowy spermatogenezy.
Przegląd badań klinicznych
HCG z FSH i wpływ wcześniejszej terapii testosteronem
Przegląd Boeri et al. (2021): terapia gonadotropinowa w hipogonadyzmie hipogonadotropowym:
- Interwencja: Kombinacja hCG + FSH przez 12-24 miesiące
- Wyniki: wzrost jąder u prawie wszystkich pacjentów, spermatogeneza u około 80%, ciąże w około 50% przypadków
Badanie Shah et al. (2021): wpływ wcześniejszej TRT na odpowiedź na terapię gonadotropinową:
- Populacja: 35 mężczyzn z wrodzonym hipogonadyzmem hipogonadotropowym
- Wynik: Pacjenci bez wcześniejszej TRT osiągnęli wyższą szczytową liczbę plemników (mediana 9 vs 0,05 mln/ml)
- Wniosek: Wcześniejsza TRT może negatywnie wpływać na odpowiedź spermatogenną, szczególnie w ciężkich przypadkach
Parametry semen i czas odbudowy
Badanie Wenker et al. (2015): HCG w odbudowie płodności po TRT:
- Protokół: hCG 3000 IU podskórnie co drugi dzień + klomifen, tamoksyfen, anastrozol lub rekombinowany FSH
- Czas do odbudowy: średnio 4,6 miesiąca
- Skuteczność: u 95,9% pacjentów spermatogeneza wróciła lub liczba plemników się poprawiła
- Pierwsza koncentracja: średnio 22,6 mln/ml
Długoterminowe dane dotyczące odbudowy po nadużyciu steroidów anabolicznych:
- Czas do normalizacji liczby plemników: ~14 miesięcy
- Czas do normalizacji ruchliwości: ~38 miesięcy
- Czynniki prognostyczne: długość i intensywność wcześniejszego stosowania testosteronu
Dawki w badaniach
Tabela zbiera dawki HCG z cytowanych badań. Każdy wiersz dotyczy innej populacji i innego celu leczenia.
| Badanie | Populacja i projekt | Dawka HCG | Leki towarzyszące | Czas | Wynik |
|---|---|---|---|---|---|
| Coviello i wsp., 2005 | 29 zdrowych mężczyzn; badanie randomizowane z placebo | 125, 250 lub 500 IU co drugi dzień | enantan testosteronu 200 mg tygodniowo | 3 tygodnie | testosteron w jądrach o 25% niższy, o 7% niższy i o 26% wyższy niż wyjściowo; przy placebo spadek o 94% |
| Wenker i wsp., 2015 | 49 mężczyzn z azoospermią lub ciężką oligospermią podczas przyjmowania testosteronu; seria przypadków | 3000 IU podskórnie co drugi dzień | klomifen, tamoksyfen, anastrozol lub rekombinowany FSH (pojedynczo lub łącznie) | powrót plemników średnio po 4,6 miesiąca | powrót lub poprawa liczby plemników u 47 z 49 (95,9%) |
| Ledesma i wsp., 2023 | 45 mężczyzn z azoospermią lub ciężką oligospermią (poniżej 5 mln/ml) po sterydach anabolicznych lub testosteronie; badanie retrospektywne | 2000 IU podskórnie 3× w tygodniu | klomifen 50 mg co drugi dzień | leczenie: mediana 5 miesięcy (rozstęp międzykwartylowy 3–12) | po 6 miesiącach wzrost stężenia plemników u 17 z 36 obserwowanych mężczyzn; ciąża u 9 z 24 par, które odpowiedziały na ankietę |
| Shah i wsp., 2021 | 35 mężczyzn z wrodzonym hipogonadyzmem hipogonadotropowym; badanie retrospektywne | zwiększana stopniowo do 2000 IU 3× w tygodniu lub 5000 IU 2× w tygodniu albo do testosteronu ≥3,5 ng/ml | hMG 75–150 IU 3× w tygodniu | 33 ± 12 miesięcy | spermatogeneza u 70% |
Dawkowanie raportowane przez użytkowników
Opisy własnego stosowania HCG w celu odzyskania płodności po testosteronie lub sterydach anabolicznych znaleźliśmy u 8 użytkowników Reddita (r/Testosterone, r/steroids, r/trt, 2023–2025); każdą osobę liczymy raz. Dawka, zakres i częstotliwość w kafelkach pochodzą z serii Wenkera i wsp. (2015), a długość cyklu z badania Ledesmy i wsp. (2023), które objęło podobną grupę mężczyzn (azoospermia lub ciężka oligospermia po sterydach anabolicznych lub testosteronie, HCG podskórnie z klomifenem); seria Wenkera nie podaje czasu trwania leczenia.
| Parametr | Najczęściej raportowane | Zakres |
|---|---|---|
| Dawka na podanie | brak powtarzalnej wartości | 250–3000 IU (7 osób; jedna osoba podała 2800 IU tygodniowo bez podziału) |
| Częstotliwość | co drugi dzień (6 z 8 osób) | jedna osoba 3× w tygodniu |
| Czas stosowania | 2,5–3 miesiące (4 z 8 osób) | od 2 tygodni do 9 miesięcy |
Relacje dotyczyły HCG łączonej z klomifenem, enklomifenem, hMG lub tamoksyfenem. Poza przedziałem 2,5–3 miesięcy jedna osoba stosowała HCG przez 2 tygodnie, jedna przez 4 tygodnie, jedna przez 4 miesiące po odstawieniu testosteronu (razem z hMG; wcześniej 4 miesiące HCG przy dalszym testosteronie) i jedna przez 9 miesięcy.
To relacje użytkowników, a nie zalecenie ani dawka zbadana klinicznie.
HCG a inne leki w badaniach
Klomifen i tamoksyfen
Klomifen i tamoksyfen to selektywne modulatory receptora estrogenowego (SERM) przyjmowane doustnie. Blokują ujemne sprzężenie zwrotne estrogenów w podwzgórzu, przez co zwiększają wydzielanie własnego LH i FSH. W serii Wenkera i wsp. (2015) stosowano je, podobnie jak anastrozol i rekombinowany FSH, jako leki uzupełniające HCG. Rodzaj leku uzupełniającego nie wiązał się z istotną różnicą w powrocie plemników.
Preparaty FSH
hMG (ludzka gonadotropina menopauzalna) to mieszanina LH i FSH otrzymywana z moczu kobiet po menopauzie. W hipogonadyzmie hipogonadotropowym HCG łączy się z jednym z preparatów FSH: hMG, oczyszczonym FSH z moczu albo rekombinowanym FSH. Połączenie HCG z FSH dawało lepsze wyniki niż pojedyncze preparaty, a różne preparaty FSH dawały podobne wyniki (Boeri i wsp., 2021). W badaniu Shaha i wsp. (2021) podawano hMG w dawce 75–150 IU 3× w tygodniu razem ze stopniowo zwiększaną dawką HCG.
Profil bezpieczeństwa
Najczęstszym działaniem niepożądanym terapii gonadotropinami w hipogonadyzmie hipogonadotropowym jest ginekomastia, czyli powiększenie gruczołów piersiowych. Wynika ona z pobudzania przez HCG aromatazy, enzymu przekształcającego testosteron w estradiol, i ze wzrostu wydzielania estradiolu (Boeri i wsp., 2021).
W serii 49 mężczyzn leczonych HCG z lekami uzupełniającymi po terapii testosteronem nikt nie przerwał HCG ani leków uzupełniających z powodu działań niepożądanych (Wenker i wsp., 2015). Seria była retrospektywna i niewielka, więc nie wyklucza rzadszych zdarzeń.
Kierunki badań
- Próg testosteronu w jądrach: minimalne stężenie testosteronu w jądrach potrzebne do prawidłowej spermatogenezy pozostaje przedmiotem dyskusji (Christin-Maitre i Young, 2022). Autorzy badania zależności między dawką HCG a testosteronem w jądrach zapowiadali wyznaczenie tego progu w kolejnych badaniach (Coviello i wsp., 2005).
- Odbudowa płodności po testosteronie: autorzy serii Wenkera i wsp. (2015) wskazują potrzebę badań, które porównają leczenie oparte na HCG z samym odstawieniem testosteronu pod kątem tolerancji i szybkości powrotu plemników.
- Czynniki prognostyczne: w hipogonadyzmie hipogonadotropowym leczenie gonadotropinami częściej się udawało u pacjentów, u których choroba pojawiła się po okresie dojrzewania, bez wcześniejszego wnętrostwa, z większą wyjściową objętością jąder i wyższym stężeniem inhibiny B oraz po powtarzanych cyklach terapii. U do 10% pacjentów hipogonadyzm ustępował, a mechanizm tego zjawiska nie jest wyjaśniony (Boeri i wsp., 2021).
- Wcześniejsza terapia testosteronem: w badaniu Shaha i wsp. (2021) mogła ona osłabiać odpowiedź na gonadotropiny, zwłaszcza w ciężkiej postaci wrodzonego hipogonadyzmu.
Korekta treści (30 września 2026): przegląd Boeri i wsp. (2021) opisano zgodnie z publikacją: jako przegląd, a nie metaanalizę, bez liczby 847 pacjentów i bez dawek, których praca nie podaje. W serii Wenkera i wsp. (2015) odsetek 95,9% dotyczy powrotu lub poprawy liczby plemników. Zamiast dawek HCG przy terapii testosteronem i twierdzenia o zapobieganiu zanikowi jąder podano wyniki badania Coviello i wsp. (2005), które mierzyło testosteron w jądrach. Tabelę protokołów, schemat dawkowania oraz częstości działań niepożądanych bez źródła zastąpiono danymi z cytowanych badań.
Bibliografia
-
Rahnema CD, Lipshultz LI, Crosnoe LE, et al. Anabolic steroid-induced hypogonadism: diagnosis and treatment. Fertil Steril. 2014;101(5):1271-9. doi:10.1016/j.fertnstert.2014.02.002. PMID: 24636400.
-
Boeri L, Capogrosso P, Salonia A. Gonadotropin Treatment for the Male Hypogonadotropic Hypogonadism. Curr Pharm Des. 2021;27(24):2775-2783. doi:10.2174/1381612826666200523175806. PMID: 32445446.
-
Shah R, Patil V, Sarathi V, et al. Prior testosterone replacement therapy may impact spermatogenic response to combined gonadotropin therapy in severe congenital hypogonadotropic hypogonadism. Pituitary. 2021;24(3):326-333. doi:10.1007/s11102-020-01111-6. PMID: 33226541.
-
Wenker EP, Dupree JM, Langille GM, et al. The Use of HCG-Based Combination Therapy for Recovery of Spermatogenesis after Testosterone Use. J Sex Med. 2015;12(6):1334-7. doi:10.1111/jsm.12890. PMID: 25904023.
-
Christin-Maitre S, Young J. Androgens and spermatogenesis. Ann Endocrinol (Paris). 2022;83(3):155-158. doi:10.1016/j.ando.2022.04.010. PMID: 35489414.
-
Sharpe RM. Intratesticular regulation of testosterone secretion: comparison of the effects and interactions of hCG, an LHRH agonist and testicular interstitial fluid on Leydig cell testosterone secretion in vitro. Mol Cell Endocrinol. 1985;41(2-3):247-55. PMID: 3160620.
-
Chung JY, Kim YJ, Kim JY, et al. Benzo[a]pyrene reduces testosterone production in rat Leydig cells via a direct disturbance of testicular steroidogenic machinery. Environ Health Perspect. 2011;119(11):1569-74. doi:10.1289/ehp.1003391. PMID: 21737371.
-
Savchuk I, Söder O, Svechnikov K. Mouse leydig cells with different androgen production potential are resistant to estrogenic stimuli but responsive to bisphenol a which attenuates testosterone metabolism. PLoS One. 2013;8(8):e71722. doi:10.1371/journal.pone.0071722. PMID: 23967237.
-
Balasubramanian R, Crowley WF Jr. Isolated Gonadotropin-Releasing Hormone (GnRH) Deficiency. In: Adam MP, et al., editors. GeneReviews®. Seattle: University of Washington; 1993-2026. PMID: 20301509.
-
Hsieh ML, Huang ST, Huang HC, Chen Y, Hsu YC. The reliability of ultrasonographic measurements for testicular volume assessment: comparison of three common formulas with true testicular volume. Asian J Androl. 2009;11(2):261-5. doi:10.1038/aja.2008.48.
-
Rohayem J, Nieschlag E, Zitzmann M, Kliesch S. Testicular function during puberty and young adulthood in patients with Klinefelter's syndrome with and without spermatozoa in seminal fluid. Andrology. 2016;4(6):1178-1186. doi:10.1111/andr.12249. PMID: 27611179.
-
Coviello AD, Matsumoto AM, Bremner WJ, et al. Low-dose human chorionic gonadotropin maintains intratesticular testosterone in normal men with testosterone-induced gonadotropin suppression. J Clin Endocrinol Metab. 2005;90(5):2595-2602. doi:10.1210/jc.2004-0802. PMID: 15713727.
-
Ledesma BR, Weber A, Venigalla G, et al. Fertility outcomes in men with prior history of anabolic steroid use. Fertil Steril. 2023;120(6):1203-1209. doi:10.1016/j.fertnstert.2023.09.016. PMID: 37769866.
Najczęstsze pytania
Czym jest HCG i dlaczego bada się ją u mężczyzn?
HCG to hormon, który w jądrach działa podobnie do LH i pobudza komórki Leydiga do produkcji testosteronu. U mężczyzn bada się ją przy terapii testosteronem, w której własne LH organizmu jest hamowane, oraz w hipogonadyzmie hipogonadotropowym. Celem badań jest utrzymanie funkcji jąder i płodności.
Czy HCG utrzymuje testosteron w jądrach podczas terapii testosteronem?
W badaniu randomizowanym u 29 zdrowych mężczyzn tak, zależnie od dawki. Po trzech tygodniach testosteron w jądrach spadł o 94% przy placebo, a przy HCG co drugi dzień był o 25% niższy niż wyjściowo po 125 IU, o 7% niższy po 250 IU i o 26% wyższy po 500 IU. Badanie mierzyło testosteron w jądrach, nie liczbę plemników.
Czy HCG pomaga odzyskać plemniki po terapii testosteronem?
W serii 49 mężczyzn z azoospermią lub ciężką oligospermią po testosteronie plemniki wróciły lub ich liczba się poprawiła u 95,9%, średnio po 4,6 miesiąca. Wszyscy dostawali 3000 IU HCG co drugi dzień razem z klomifenem, tamoksyfenem, anastrozolem lub FSH. Seria nie miała grupy porównawczej, więc nie pokazuje, ile z tego dała sama HCG.
Czy wcześniejsza terapia testosteronem wpływa na odpowiedź na gonadotropiny?
W jednym retrospektywnym badaniu 35 mężczyzn z wrodzonym hipogonadyzmem hipogonadotropowym tak. Mężczyźni bez wcześniejszej terapii testosteronem osiągnęli medianę szczytowej liczby plemników 9 mln/ml, a ci z wcześniejszą terapią 0,05 mln/ml. W ciężkiej postaci choroby mediana wyniosła 7 mln/ml bez wcześniejszej terapii i 0 mln/ml po niej.
Czy HCG działa sama, czy razem z FSH?
W hipogonadyzmie hipogonadotropowym opisano głównie połączenie HCG z FSH, które dawało lepsze wyniki niż pojedyncze preparaty. Po 12–24 miesiącach jądra urosły u prawie wszystkich pacjentów, spermatogeneza pojawiła się u około 80%, a ciąże u około 50%.
Jakie działania niepożądane opisano?
Najczęstszym działaniem niepożądanym terapii gonadotropinami jest ginekomastia, czyli powiększenie gruczołów piersiowych; wynika z pobudzania przez HCG enzymu aromatazy i wzrostu estradiolu. W serii 49 mężczyzn nikt nie przerwał HCG ani leków uzupełniających z powodu działań niepożądanych. Seria była niewielka i retrospektywna, więc nie wyklucza rzadszych zdarzeń.